1 2 3 4 5 6 >>

Вінцэсь Мудроў
Албанскае танга

Албанскае танга
Вiнцэсь Мудроy

У кнiзе прадстаyлены апавяданнi аyтара розных гадоy. Цэнтральным творам з'яyляецца новая аповесць «Албанскае танга», якая апавядае пра разрыy савецка-албанскiх адносiн. У аповесцi прысутнiчаюць дзве сюжэтныя лiнii, адна – непасрэдны канфлiкт Хрушчова i Энвера Ходжа i гiсторыя кахання албанскага студэнта i беларускай дзяyчыны.

Вiнцэсь Мудроy

Албанскае танга

Гiсторыя хваробы

На трэцiм уроку мяне заyсёды цягне на сон. Сёньня y нас трэцi yрок геаграфiя. Я сюд-туд правальваюся y сонную замарач, нечыя цьмяныя твары плывуць перад вачыма, прастору поyняць гэткiя ж цьмяныя пахi i аднекуль здалёк далятае абрыдлы голас геаграфiчкi: «Да дошкi пойдзе Дасюлiн».

Я ачомваюся. Дасюлiн зь неахвотаю yстае, гучна ляскае векам парты i пашчэнкi мае рассоyвае адчайны позех.

– А можна бяз грукату? – падае голас геаграфiчка i, прычакаyшы Дасюлiна, тыцкае яму y руку yказку. – Напачатку скажы – калi ты абкарнаеш свае пэцалы? Зарос як Галуза з Шутовiчам.

Чувакi, якiх згадвае геаграфiчка, вучацца y дзясятым клясе i носяць фрызуры «пад бiтлоy».

– Маyчыш? Зусiм ад рук адбiyся, – прамаyляе геаграфiчка з пагрозьлiвай iнтанацыяй, але потым мяняе тон i y голасе яе чуецца зьедлiвае задавальненьне: – Ну тады пакажы нам асноyныя эканамiчныя цэнтры Вугорскай Народнай рэспублiкi.

Мiшка, праyдападобна, ня ведае дзе знаходзiцца сама Вугоршчына. Указка паyзе спачатку y бок Балтыйскага мора, потым рашуча скiроyвае на поyдзень i няyпэyнена застывае пасярод жоyта-брунатнай падковы Карпат. Мапа, што вiсiць на дошцы, адмысловая. На ёй не падпiсаны нi гарады, нi краiны. Паспрабуй, знайдзi тут прамысловыя цэнтры.

Настаyнiца yдыхае паветра, каб паyшчуваць Дасюлiна, ды тут з расчыненай фрамугi далятае мерны шоргат i хтосьцi гучна загадвае:

– Цягнiце,… вашу маць!

Я хаця й сяджу каля вакна, але толькi цяпер заyважаю напятую вяроyчыну. Вяроyчына зьлёгку матляецца y бокi – яе нехта тузае – i за вакном, захiнуyшы на нейкi час дзённае сьвятло, паyзе чырвоны, зьбiты з негабляваных брусоy транспарант.

«51-я га-да-вiна Вя-лi-кай Кастрыч…» – чытаю я задам наперад словы заклiку, геаграфiчка ляпае далоньню па стале, патрабуючы цiшынi, i ляпаньне тое заглушае доyгачаканы званок.

– Задзяyбла yжо сваёй Вугоршчынай, – выдыхае мне y сьпiну Мiшка Дасюлiн. – Нарадзiлася там, цi што? А можа пятнаццаць сутак сядзела… за дробную хулiганку?

Мы выходзiм y калiдор i я тузаю сябра за рукаво: геаграфiчка (па сумяшчальнiцтву яна яшчэ й наша клясная кiраyнiчка) сунецца сьледам i можа пачуць Мiшкавы праклёны.

– А хай чуе, Палуёнас-Палуянчык недаробленая…

Летась клясная, Надзея Мiкiтаyна Палуянчык, пабралася шлюбам з мужыком па прозьвiшчы Ёнас, i з тае нагоды атрымала падвойную мянушку.

Пад час пярэрвы yсе бягуць у буфэт, але мы зь Мiшкам нiкуды не бяжым. Стаiм на сходах, назiраючы, як два дзядзькi – вiдаць, тыя самыя, што мацавалi транспарант, – спускаюцца празь люк са школьнага даху.

– Гляньма, замок не павесiлi, – сябрук блiскае белымi, як на падбор зубамi, дае лёгкага высьпятка недаростку, што таyчэцца пад нагамi, i калi дзядзькi зьбягаюць долу, шпарка yзьбiраецца па прымацаванай да люка жалезнай лесьвiцы. Сьледам, азiрнуyшыся, узьбiраюся i я.

Волкi вецер налягае на сьпiну, казыча шыю i тут жа дзьмухае y твар, ды так хвацка, што на вочы наплывае сьлязiна.

Адсюль, з пляскатага даху, горад выглядае аграмадным i незнаёмым. Немаведама адкуль – цi то зь зямлi, цi то з нiзкiх папяловых хмараy струменiць сiняе сьвятло i гэтай сiнечай палеяныя навакольныя будынкi, згалелыя дрэвы, якiя атачаюць школьныя майстэрнi, i тонкая стужка ракi на даляглядзе.

Мяне раптам ахоплiвае вострая радасьць. Я пацiраю рукi, спрабуючы yцямiць – з чаго гэта радуюся, i сябрук, таксама пацёршы далонi, захоплена шапоча:

– Да вакацыяy – тры днi засталося…

На доле гучыць званок i дах прыкметна дрыжыць ад прыглушанага тупату. І хаця мы прамерзьлi на ветры, лезем у паддашкавы люк без ахвоты. Бо каму ахвота вяртацца з паднябеснай вышынi y прыцемны кляс.

– Пятровiч зноy будзе душыць пятлёй магнiтнага гiстэрэзысу, – бурчыць сябрук, патрапляючы y тон маiх думак.

Наступны yрок у нас фiзыка, а выкладае яе Пятровiч – адзiны настаyнiк, якога я паважаю.

У суботу надарылася неспадзеyка: перагарэy наш стары «Нёман». І гэта прыканцы футбольнага сэзона! Акурат сёньня мае кумiры – менскiя дынамаyцы – гуляюць дома з растоyскiм СКА. І вось я сяджу y Мiшкавай хаце i гляджу футбольны матч. Тэлевiзар у Мiшкi клясны: «Тэмп-7»! Экран цi не y два разы большы ад «нёманскага». Аднак усё псуе Мiшкава бабуля. Бабулi 87 гадоy, i яна yвесь час прагне з кiмсьцi пагаманiць. І хаця нi я, нi yнук яе ня слухаюць, старая yголас, з усхлiпамi, згадвае як з iхнай вёскi бралi людзей на расейска-японскую вайну.

… Леанард Адамаy прарываецца па правым фланзе… перадае мячык Мустыгiну… мы з сябрам ускокваем з крэслаy i разам хапаемся за галовы: мячык пасьля yдару менскага форварда ляцiць мiма брамаy.

– А y якiм жа гэта было годзе? Цi то y чацьвёртым, цi то y пятым? – мармыча за нашымi сьпiнамi бабуля, i пасьля паyзы, пад час якой растоyскi брамнiк выбiвае мячык у поле, дадае: – Вiдаць, у чацьвёртым… тады яшчэ гарачае лета было…

– Бабуля… – з iнтанацыяй абарванай лаянкi гукае Мiшка, – дай нам паглядзець футбол!

– А я што, не даю? – бабуля гучна смаркаецца y хусьцiнку. – Гэта ж ажнуль у Манчжурыю людзей павезьлi… Хведзька Лiхаманаy вунь з адарванай рукой вярнуyся, а Ваньку Залатуху дык зусiм забiлi… А якi танцор быy! На вячорках калодкi да ботаy прывяжа, мазгочыць па падлозе…

– Бабуля, – плаксiва стогне yнук, ды тут «Дынама» iзноy iдзе y атаку i Мiшка, ужо акрыялым голасам, прамаyляе: – Паглядзi лепш гульню!

– А што тут глядзець! Бегаюць як ашалелыя… А чорны вуньдзека – гэта хто?

– Судзьдзя, бабуля, судзьдзя, – бязгучна, аднымi вуснамi шапоча сябрук, выцягнуyшы шыю i yтаропiyшыся y экран. Ды дзiва што! Белагаловы Сахараy прарываецца па цэнтры, абводзiць адразу двух армейцаy i мячык – я нават не yгледзеy, якiм чынам, – залятае y сетку растоyскiх брамаy.

– А-аа, бляха! – крычым мы з Мiшкам, захоплена абдымаемся, i сябрук хуткагаворкай, перакрыкваючы футбольнага камэнтатара, гарлае: – Памятаеш, у 65-м, першая гульня y Менску… забiлi нам тады, с-сукi… цяпер вось атрымай!

– Зусiм мальцы здурнелi, – мармыча бабуля, спалохана хрысьцiцца, але мы не зьвяртаем на яе yвагi. – Менчукi вядуць зь лiкам 1:0, i рэшту гульнi даглядаем стоячы – нiчога, апрача футбола, ня бачачы i ня чуючы.

Задаволеныя – дынамаyцы выйгралi, хай i зь мiнiмальным лiкам – выкульваемся з сябруковага пад’езду i Мiшка, згадваючы фiльм «Цырк», якi нядаyна круцiлi па тэлевiзii, махае рукамi i пытаецца:

– Цяпер ты разумееш?

– Цяпер разумею! – адказваю я, таксама, з маршавым iмпэтам, махаючы рукамi.

Гаворка, вядома, пра 87-гадовую бабулю.

– Вось у такiх цяжкiх умовах даводзiцца жыць, глядзець футбол i вучыць фiзычны законы, – Мiшка нездарма згадвае фiзыку; наша школа адзiная y горадзе, дзе гэты прадмет, дзеля пэдагагiчнага экспэрымэнту, вывучаюць паглыблена. – Праyда, бывае i цiкавыя рэчы кажа, – сябар зыркае на вокны сваёй кватэры, – сёньня японскай вайной даймала, а yчора yвесь вечар пра немцаy ды партызанаy балакала. Ведаеш, чаму немцы да Масквы дайшлi? Таму што, як кажа бабуля, нiхто за савецкую yладу ваяваць не хацеy. Думалi, пры немцах калгасаy ня будзе, новае жыцьцё пачнецца. І толькi як пабачылi, што немцы горшыя за камунiстаy, тады толькi y лес падалiся.

Прызнацца, я штосьцi падобнае чуy i ад мацi, але не надаваy таму yвагi, i вось цяпер адчуy у сэрцы, якое толькi што трапятала ад радасьцi, нейкую халодную паныласьць. Паныласьць гэтая выплывала зь цёмных кутоy двара, струменiла мляyкiм сьвятлом лiхтароy; яе нёс, разам з папяровым сьмецьцем, гарэзьнiк-вецер, якi цяпер, позьнiм вечарам, стаy яшчэ больш няyрымсьлiвым i рашучым.

Да майго дому iдзем разам. Мiшка наагул гатовы цягацца хоць да ранку, балазе мацi пайшла y начную зьмену, а бацька, iнжынэр-будаyнiк, знаходзiцца y замежнай камандзiроyцы. Будуе горад Дархан у братняй Манголii. Бяз бацькi сябрук, як кажа клясная, зусiм ад рук адбiyся: зьехаy на тройкi ды стаy адрошчваць валасы. Праyда, яны y яго пакуль не такiя даyгiя, як у «бiтлух» – Галузы i Шутовiча.

Па дарозе абмiнаем школу. Школьны гмах зьлiваецца зь цемрай i ад таго здаецца аграмадным цыклёпам, якi глядзiць на нас сваiм адзiным вокам – асьветленым вакном. Сьвятло гарыць на першым паверсе i y кволай, што y той дзяжурнай аптэцы, яснасьцi кратаецца чыясьцi пахiлая постаць.

Мы падыходзiм блiжэй.

За сталом сядзiць старая вахцёрка i штосьцi вяжа: у руках яе цьмяна блiскаюць вязальныя пруткi.

– Пазнаеш? Гэта тая корга, што мяне y школу не пускала, – бубнiць ля вуха Мiшка Дасюлiн. – У суботу сябрук забыyся зьменны абутак i цёткi-прыбiральшчыцы затрымалi яго каля школьных дзьвярэй. – Чым бы яе пужнуць? – Мiшка зыркае пад ногi, выглядаючы каменьчык каб шпурнуць у шыбу, ды раптам пляскае кулаком у далонь i бяжыць некуды yбок, ляпаючы рукой па школьным падмурку.

Хвiлю стаю y непаразуменьнi, маракуючы – куды гэта ён?… i якiм чынам зьбiраецца пужаць коргу? – i толькi калi сябрук спыняецца каля пажарнай лесьвiцы, што вядзе на дах, становяцца зразумелымi ягоныя пляны.
1 2 3 4 5 6 >>